Skarb z Tumskiej ma kolejną tajemnicę. Tego wcześniej nie pokazano

To ważna informacja, ponieważ podczas prezentacji skarbu we wrześniu nie pokazano jego całej zawartości.

Wtedy mówiono o setkach przedmiotów - złotych monetach, biżuterii, zegarkach, srebrnej zastawie oraz judaikach, z których część była celowo pocięta. Teraz okazuje się, że depozyt zawiera również przedmioty dentystyczne wykonane z metali szlachetnych.

Złote zęby i mostki. Tego we wrześniu nie pokazano

Jak ustalił Marek Ledwosiński, wśród znalezisk z ul. Tumskiej znajduje się około 30 elementów dentystycznych, w tym złote zęby, mostki i koronki.

Informację tę potwierdziła Polskiemu Radiu PiK dr Jadwiga Lewandowska, archeolog kierująca badaniami, a także prezydent Krzysztof Kukucki.

To kolejny element, który zmienia sposób patrzenia na całe znalezisko.

Już podczas wrześniowej prezentacji archeolodzy zwracali uwagę, że część judaików została pocięta, co może wskazywać na rabunkowe pochodzenie depozytu.

Teraz lista przedmiotów jest jeszcze bardziej przejmująca. Złote zęby, koronki i mostki nie są bowiem zwykłymi kosztownościami, które można było schować przed wojną razem z biżuterią czy pieniędzmi.

Dlaczego ich wcześniej nie pokazano?

Na razie nie ma publicznej odpowiedzi na pytanie, dlaczego dentystycznej części znaleziska nie pokazano podczas wrześniowej prezentacji. Jak wynika z ustaleń Marka Ledwosińskiego, również nie wyjaśniono, dlaczego właśnie ta część depozytu nie została wówczas ujawniona.

To istotne, ponieważ obecność złotych elementów dentystycznych otwiera zupełnie nowy kierunek badań nad pochodzeniem skarbu.

Nie oznacza jednak automatycznie, że można wskazać osobę, która ukryła depozyt, ani jej narodowość.

Nie ma obecnie dowodu, że przedmioty zostały ukryte przez Polaka ani że zrobił to niemiecki funkcjonariusz.

Nie mamy też odpowiedzi na pytanie, czy archeolodzy nie pokazali tych elementów we wrześniu właśnie po to, aby uniknąć pytań o udział Polaków w rabowaniu Żydów.

Taki scenariusz można traktować wyłącznie jako hipotezę, dopóki osoby odpowiedzialne za badania nie wyjaśnią powodów wrześniowej prezentacji.

Co złote zęby mówią o historii skarbu?

Historyczny kontekst jest jednak bardzo ważny. Złoto dentystyczne było rabowane ofiarom niemieckiego systemu zagłady.

W obozach zagłady członkowie Sonderkommando - żydowscy więźniowie zmuszani przez SS do wykonywania prac przy zwłokach - przeszukiwali ciała zamordowanych i usuwali z nich złote zęby.

Złoto było następnie przekazywane władzom SS. Potwierdzają to m.in. materiały United States Holocaust Memorial Museum oraz Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

W przypadku Auschwitz zachowały się nawet szczegółowe dokumenty dotyczące odzyskiwania złota dentystycznego.

Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau podaje, że w drugiej połowie 1942 roku odnotowano ponad 16 tys. zębów wykonanych ze złota lub stopów metali szlachetnych, wydobytych z ust prawie 3 tys. zmarłych więźniów. 

To pokazuje, że złoto dentystyczne było częścią systematycznej grabieży prowadzonej przez nazistowski aparat zagłady.

Sam fakt znalezienia takich przedmiotów we Włocławku nie pozwala jednak powiedzieć, w jaki sposób konkretnie trafiły one do rury kanalizacyjnej przy Tumskiej.

Ważne pytanie: kto mógł mieć te przedmioty?

I właśnie tutaj pojawia się najbardziej drażliwe pytanie związane z włocławskim znaleziskiem. Kto zgromadził wszystkie te rzeczy i ukrył je pod ziemią?

Jedną z możliwości jest udział niemieckiego funkcjonariusza lub osoby związanej z okupacyjnym aparatem władzy, który miał dostęp do zrabowanego mienia. Innym scenariuszem jest późniejsze przejęcie części łupu przez szabrowników.

Bez badań historycznych dotyczących konkretnej kamienicy, jej mieszkańców i użytkowników w czasie wojny nie można rozstrzygnąć, która wersja jest prawdziwa.

Historycy dobrze udokumentowali jednak, że rabunek mienia należącego do Żydów nie zakończył się wraz z ich mordowaniem.

Na terenach byłych gett i obozów dochodziło również do późniejszego szabrownictwa. Żydowski Instytut Historyczny opisuje m.in. sytuację w Treblince, gdzie po likwidacji obozu teren przez lata był przeszukiwany przez szabrowników szukających kosztowności. 

Istnieją również źródła dokumentujące udział miejscowej ludności w powojennym rabowaniu terenów poobozowych. W 1946 roku opisywano przypadki rozkopywania masowych grobów w rejonie Treblinki w poszukiwaniu złota, w tym złotych zębów.

Badania historyczne dotyczące tego zjawiska wskazują, że proceder trwał również długo po zakończeniu wojny. 

To jednak nie oznacza, że skarb ukrył Polak

To rozróżnienie jest kluczowe. Fakt, że Polacy uczestniczyli w niektórych przypadkach w szabrownictwie na terenach pożydowskich i poobozowych, jest historycznie udokumentowany. Nie oznacza to jednak, że sprawcą ukrycia włocławskiego depozytu był Polak.

Podobnie nie można dziś z całą pewnością powiedzieć, że ukrył go niemiecki żołnierz czy funkcjonariusz.

Skład skarbu może wskazywać na jego związek z rabunkiem dokonanym na Żydach, ale droga, którą poszczególne przedmioty przebyły, zanim trafiły do rury kanalizacyjnej przy Tumskiej, nadal wymaga odtworzenia.

Warto też pamiętać, że część przedmiotów mogła zostać zrabowana na różnych etapach wojny i okupacji, a następnie trafić w ręce kolejnych osób.

Sam skład depozytu nie pozwala więc przypisać odpowiedzialności konkretnej osobie czy narodowości.

Jedno znalezisko, coraz więcej pytań

Wrześniowa prezentacja pokazała włocławianom niezwykły depozyt liczący setki przedmiotów. Teraz okazuje się, że jego zawartość jest jeszcze bardziej złożona.

Złote zęby, mostki i koronki dodają do historii skarbu element, który może mieć ogromne znaczenie dla ustalenia jego pochodzenia.

Najważniejsze pytania pozostają jednak bez odpowiedzi. Kto zabrał te przedmioty ich właścicielom Kiedy trafiły do Włocławka?

Kto je zgromadził? I dlaczego zostały ukryte właśnie w tym miejscu?

Na odpowiedzi trzeba będzie poczekać do zakończenia badań archeologicznych i konserwatorskich. Tym bardziej że wcześniej zapowiadano, iż pełniejsze opracowanie znaleziska ma potrwać do 2028 roku.

Jedno jest już jednak jasne: skarb z Tumskiej jest znacznie bardziej tajemniczy, niż można było sądzić po jego pierwszej prezentacji.