Wiesz, kto zniszczył pomnik na cmentarzu?

Pomnik żołnierzy niemieckich poległych w latach 1914-1915 odsłonięto uroczyście w 1915 roku. Monument zniszczono w styczniu 1945 roku.

Pomnik poświęcony był pamięci żołnierzy niemieckich, którzy zginęli w okolicy Włocławka w pierwszych latach pierwszej wojny światowej.

Na postumencie umieszczono postać kamiennego rycerza w postawie "zasadniczej", trzymającego dłonie na mieczu i tarczy. Z przodu kopuły pomnika znajdował się napis "Gott mit Uns" (z niem. Bóg z nami).

Jej wewnętrzną część pomalowano w błękitnych barwach i uzupełniono złotymi gwiazdami. Całość kopuły wieńczyła kula z czarnym orłem.

Na każdej ze ścian postumentu umieszczono tablice. Na głównej tablicy umieszczono w nagłówku napis: Unserem Helden (z niem. Nasi bohaterowie). Na pozostałych znalazły się nazwiska poległych żołnierzy niemieckich wraz z ich przydziałem służbowym.

- Wśród zamieszczonych tam nazwisk, były też polskie nazwiska - mówi Tomasz Wąsik z Muzeum Historii Włocławka. - W tamtych czasach było o to nietrudno. W niemieckich jednostkach służyło bowiem wielu mieszkańców Śląska, Pomorza czy Wielkopolski.

W latach II wojny światowej wokół pomnika grzebano żołnierzy niemieckich, którzy zginęli w latach 1939-1945. Ich groby wraz z pomnikiem zostały zniszczone w styczniu 1945 roku.



Wszystko rozegrało się 29 stycznia 1945 r. Tego dnia zorganizowano pogrzeb poległych pod Włocławkiem żołnierzy, który zgromadził wielu mieszkańców miasta.

Jak relacjonuje naoczny świadek tego wydarzenia, Wojciech Konarski, na cmentarzu zebrało się bardzo dużo ludzi. - Dziwięć trumien stało na samochodzie ZIS-5. Proste niemalowane skrzynie. Przez cmentarz trumny nieśli polscy żołnierze, zaś pluton honorowy składał się z marynarzy polskich przybyłych z Lublina.

- Po zakończeniu pochówku, z krótkim przemówieniem wystąpił porucznik Malinowski. Pokrótce powiedział o powstającej Polski, za którą oddali życie. Na zakończenie zaintonował „Rotę”. Następnie zwrócił się do zebranych na cmentarzu ludzi: Polacy! Stoimy na cmentarzu polskim, a tyle na nim niemczyzny. Nie będą nasi żołnierze spoczywać wspólnie ze znienawidzonym wrogiem. Kiedy stąd wyjedziemy, niech po niemieckich symbolach ślad nie zostanie - dodał W. Konarski.

Ruchem ręki por. Malinowski wskazał na zebranych jeńców przy pomniku ku czci żołnierzy niemieckich. Pomnik był w tym dniu obłożony deskami i obwiązany sznurami. Na jego znak jeńcy niemieccy zaczęli ciągnąć sznur, w wyniku czego pomnik runął na groby żołnierzy niemieckich.



Chwilę później zebrany na cmentarzu tłum zniszczył nienaruszone krzyże na grobach, które stylizowane na order niemieckiego Żelaznego Krzyża, zbudowane były z dykty.

Po opuszczeniu cmentarza przez mieszkańców Włocławka, niemieccy jeńcy załadowali szczątki figury rycerza i nagrobków na ciężarówki, które zostały wywiezione z cmentarza.

Nieco inną wersję wydarzeń na cmentarzu przedstawia Andrzej Sobczyński. Twierdzi on, że podczas wiecu przemawiał Andrzej Jabłoński, który podczas okupacji prowadził tajne nauczanie. Miał on wygłosić podobne do por. Malinowskiego przemówienie o charakterze patriotycznym. Zakończył je słowami: „zanim się rozejdziemy, niech znikną te czarne krzyże”. Następnie krzyże zostały zniszczone przez zebrany tłum.

Alicja Dąbrowska relacjonuje, że nieznana jej osoba w mundurze po krótkim przemówieniu, dodała: „Tak zginą, jak ten orzeł”. Na znak przemawiającego, ktoś pociągnął sznur i orzeł runął na ziemię. Chwilę potem tłum zniszczył groby niemieckie.


Pomnik żołnierzy niemieckich poległych w latach 1914-1915, stan: luty 2012, fot. Krzysztof Osiński

Pomnik pamięci żołnierzy niemieckich do dziś stoi na cmentarzu komunalnym we Włocławku. Pozbawiony postaci rycerza i orła, niszczeje z roku na rok. Z biegiem lat, nazwiska z tablic umieszczonych na postumencie stały się nieczytelne. Zniknęły detale.

Monument nadgryziony zębem czasu przypomina o historii naszego miasta. Szkoda, że dziś jest niemal kompletnie zapomniany.

Łukasz Daniewski