Dlaczego zamordowano prezydenta Włocławka? Wiadomo, że przed śmiercią był bity

Tysiące osób wzięły udział w pogrzebie 184 włocławian, zamordowanych jesienią 1939 roku przez Niemców. Wśród ofiar hitlerowskiego bestialstwa znalazł się Witold Mystkowski, ostatni przedwojenny prezydent naszego miasta.

Ciało prezydenta i innych obywateli przedwojennego Włocławka zostało odnalezione podczas ekshumacji, które przeprowadzono w listopadzie 1945 r. w podwłocławskich lasach. Na podstawie zeznań świadków kilka miesięcy po zakończeniu II wojny światowej wytypowano kilka miejsc kaźni włocławian. Zwłoki Witolda Mystkowskiego, podobnie jak m.in. adwokata Eugeniusza Barcikowskiego, prezesa Związku Hallerczyków Stanisława Wiśniewskiego, prezesa Sądu Okręgowego Wacława Tuza, redaktora i wydawcy dziennika ABC Wacława Tomaszewskiego, dyrektora Ubezpieczalni Społecznej Tadeusza Witkowskiego i prezesa Stowarzyszenia Kupców Polskich Stanisława Oźminkowskiego, odnaleziono w zbiorowej mogile w lesie w pobliżu Pińczaty.
[ZT]433[/ZT]

Dlaczego zostali zgładzeni? Plan podboju Polski przez III Rzeszę zakładał eksterminację polskiej inteligencji, bo hitlerowscy oprawcy wierzyli, że eliminując grupy przywódcze polskiego społeczeństwa łatwiej uda im się sprowadzić Polaków do roli siły roboczej. 

Do pierwszych aresztowań we Włocławku doszło już w pierwszych godzinach po wkroczeniu Niemców do naszego miasta w dniu 14 września 1939 roku. Jak się okazało, okupant był doskonale zorientowany, kogo należy aresztować. Wszystko dzięki wieloletniej działalności niemieckiego wywiadu, wspieranego przez część obywateli RP niemieckiego pochodzenia mieszkających przed wojną we Włocławku. To dzięki nim jesienią 1939 roku Niemcy byli tak skuteczni w wyłapywaniu polskiej inteligencji.

Sam Mystkowski wyjechał z Włocławka wraz z rodziną w kierunku Warszawy jeszcze przed wkroczeniem Niemców. Historia jego tułaczki do stolicy jest jednak niejasna. Od lat znana jest wersja wydarzeń, w świetle której prezydent został rozpoznany w tłumie uciekinierów przez volksdeutscha (przedstawiciela mniejszości niemieckiej w Polsce) z Włocławka i zmuszony do powrotu. Tu trafił do więzienia jako zakładnik niemieckich władz. 11 listopada 1939 roku wraz z innymi przetrzymywanymi osobistościami Włocławka z okresu XX-lecia międzywojennego został wywieziony do lasu pod Pińczatą i zamordowany. Jak ustalili w 1945 roku członkowie Komisji Ekshumacyjnej Polskiego Czerwonego Krzyża, ofiary przed śmiercią były katowane. W dokumentach stwierdzono m.in. ślady bicia kolbami, liczne złamania rąk i nóg. Bezpośrednią przyczyną zgonu był strzał w głowę. Ogółem we wszystkich zlokalizowanych mogiłach odkryto ciała 184 osób. Tylko 39 udało się rozpoznać.

Bestialsko pomordowanych przez Niemców pochowano 24 listopada 1945 roku. Uroczystości przyciągnęły tysiące włocławian, chcących oddać hołd nie tylko elicie przedwojennego Włocławka, ale też członkom swoich rodzin i znajomym, którzy jesienią 1939 roku padli ofiarą niemieckiego barbarzyństwa. 

- Całe miasto powinno okryć się w tym dniu głęboką żałobą. Wszystkie organizacje społeczne i polityczne, młodzież szkolną i pozaszkolną oraz całe społeczeństwo Włocławka wzywa się do najżywszego i najliczniejszego udziału wraz ze sztandarami w uroczystościach żałobnych - zaapelowano w specjalnym wydaniu "Wiadomości Włocławskich".

Po mszy świętej w katedrze, która rozpoczęła się o godz. 10, kondukt żałobny przeszedł ulicami miasta w kierunku cmentarza przy al. Chopina. Uroczystości szeroko relacjonowała ówczesna prasa. Zdjęcia z tych ważnych dla historii Włocławka wydarzeń do dziś znajdują się m.in. w zbiorach Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej.

Dziś o osobach pomordowanych jesienią 1939 przypominają nagrobki na Cmentarzu Komunalnym oraz tablica w ratuszu poświęcona zgładzonych przez Niemców urzędnikom ratusza. Pamięć o prezydencie Witoldzie Mystkowskim utrwala także nazwa jednej z ulic na osiedlu Południe.

*portret prezydenta pochodzi z książki autorstwa Witolda Stankowskiego: "Witold Mystkowski - Ostatni prezydent miasta Włocławka drugiej Rzeczypospolitej. Życie - działalność - losy", Włocławek 2012