W lipcu 2018 r. przeprowadzono za zgodą Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Toruniu, Delegatura we Włocławku archeologiczne badania weryfikacyjne grodziska średniowiecznego w Turowie, gm. Lubraniec oraz badania domniemanego grodziska, położonego w tej samej miejscowości. Prace, którymi kierowała dr Alicja Drozd-Lipińska prowadzone przy współpracy z Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku, z ramienia którego w badaniach uczestniczył dr Krystian Łuczak.

Grodzisko w Turowie z uwagi na odnaleziony materiał archeologiczny, datowany na 2. poł. X w., może mieć przełomowe znaczenie dla badań nad wczesnym ośrodkiem grodowym w okolicach dzisiejszego Brześcia Kuj. Jednocześnie może stanowić podstawę do określenia ośrodka grodowego w Turowie jako pierwszego założenia, które pełniło funkcję centrum osadniczego w badanym regionie. Wstępnie, choć wymaga to dalszych ustaleń, można identyfikować gród w Turowie, jako ośrodek osadniczy poprzedzający późniejsze założenie grodu brzeskiego, potwierdzonego w źródłach pisanych na pocz. XIII w.

Z nieustalonych dotąd przyczyn relokowany został w późniejszym okresie, być może w XI-XII w. i rozwijał się dalej, kontynuując tradycję miejsca centralnego. Wówczas to właśnie badany przez nas gród byłby łącznikiem między ośrodkami w Kruszwicy i we Włocławku, a być może także związany był także z odkrytym nie tak dawno w trakcie badań autostradowych cmentarzyskiem w Bodzi. Rola grodu w Kruszwicy w okresie organizacji państwa pierwszych Piastów była niezwykle istotna, stąd gród w Turowie położony na szlaku biegnącym z zachodu na wschód, mógł mieć duże znaczenie komunikacyjno-handlowe na osi Wielkopolska, Kujawy i Północne Mazowsze.

Z uwagi na niewielką ilość źródeł poświadczających funkcjonowanie rozwiniętego osadnictwa na omawianym terenie w 2 poł. X w. grodzisko w Turowie nabiera szczególnego znaczenia w dalszym procesie badań nad osadnictwem wczesnośredniowiecznym na Kujawach, a także sprecyzowania roli regionu w kształtowaniu państwa Piastów.

„Domniemane grodzisko” okazało się być formą kryjącą relikty grodu i dwuczłonowego podgrodzia. Wał otaczający gród, lepiej zachowany w swojej części południowej, silnie zniwelowany od północy, został wzniesiony w konstrukcji drewniano-ziemnej, przy wykorzystaniu naturalnej formy terenowej. W obrębie dwuczłonowego podgrodzia należy się spodziewać istnienia dobrze zachowanych obiektów mieszkalnych. Na jeden z nich natrafiono w trakcie prac archeologicznych, na drugi wskazują odwierty geologiczne, przeprowadzone przez dr. Sebastiana Tyszkowskiego i dr. Mateusza Kramkowskiego z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego Polskiej Akademii Nauk w Toruniu. Datowanie obiektów należy ustalić wstępnie na 2. poł. X – 1. poł. XI w. Jednocześnie wydaje się, że ze względu na specyficzne warunki środowiskowe, długoczasowe zalesienie formy terenu, obiekty osadnicze, jako niepodlegające niszczeniu, np. w wyniku prac rolnych, winny być zachowane w dobrym lub bardzo dobrym stanie. Wszystkie dotychczasowe prace zostały sfinansowane ze środków Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Wydaje się, że odkryte stanowisko może kryć w sobie jeszcze wiele tajemnic, ale ich rozwikłanie wymaga prowadzenia tam dalszych, systematycznych badań. Liczymy na to, że wkrótce ponownie uda nam się zawitać do Turowa, a ziemia odkryje przed nami kolejne sekrety - mówią archeolodzy.

Załączoną mapę stanowiska opracowali S. Tyszkowski i M. Kramkowski.