Włocławek stawia na LED-y. Ta zmiana może się opłacić miejskiemu budżetowi i… klimatowi

Na Bulwarach wymieniono 116 opraw, a LED-y stanowią już 97,2% opraw należących do miasta. Mniejsze zużycie prądu to szansa na niższe rachunki i ograniczenie emisji związanych z produkcją energii. Jak te zmiany wpływają na codzienne życie mieszkańców i od czego zależy ich rzeczywista korzyść dla klimatu?

Powrót z pracy, droga do sklepu czy wieczorny spacer nad Wisłą. Z ulicznego oświetlenia korzystamy codziennie, zwykle zwracając uwagę przede wszystkim na to, czy dobrze widać chodnik, krawężnik i innych przechodniów. Jednak za każdą godziną pracy latarni stoją także zużycie energii, koszty i emisje związane z wytwarzaniem prądu.

Włocławek zastępuje starsze oprawy rozwiązaniami wykorzystującymi diody LED. Ta technologia pozwala uzyskać potrzebne oświetlenie przy mniejszym poborze energii niż wiele starszych rozwiązań. Właśnie w takim, powtarzającym się każdej nocy ograniczaniu zużycia prądu tkwi jej znaczenie dla klimatu. Dla mieszkańców najbardziej zauważalna pozostaje natomiast zmiana warunków na ulicach i chodnikach.

Dostrzega ją między innymi pan Marcin, mieszkaniec włocławskiego osiedla Południe. Po swojej okolicy chodzi niemal codziennie, a wieczorami często wybiera się na rower. Latem czeka, aż minie największy upał, i rusza przez włocławskie parki na Bulwary nad Wisłą. Jak mówi, kiedyś nie przyglądał się ulicznym lampom, ale w ostatnich latach zauważył różnicę, choćby na Kaliskiej.

Kiedyś te stare latarnie dawały takie słabe, żółte światło, że na ulicy było po prostu ciemniej. Ppo zmianie na LED-y jest zupełnie inaczej. Chodnik i ścieżka są dobrze oświetlone, widzisz pieszych z daleka i jedziesz spokojniej

- opowiada.

Jego doświadczenie pokazuje codzienny wymiar modernizacji. Żeby ocenić jej znaczenie dla klimatu, trzeba spojrzeć również na energię potrzebną do zapewnienia tego światła.

97,2% miejskich opraw to już LED-y

Z informacji przekazanych naszej redakcji przez Urząd Miasta wynika, że 97,2% opraw stanowiących własność Włocławka wykorzystuje technologię LED. Pozostałe około 3% to oprawy innych typów.

Ten wskaźnik dotyczy wyłącznie majątku miasta: nie obejmuje urządzeń innych właścicieli, w tym Energa Oświetlenie. Nie oznacza więc, że niemal wszystkie latarnie znajdujące się w granicach Włocławka zostały już wymienione.

Jednym z miejsc, w których przeprowadzono zmianę, są włocławskie Bulwary. Kilka miesięcy temu zakończono tam wymianę 116 opraw na LED. Wartość zawartej umowy wyniosła 367 890 zł. Zamówienie obejmowało także osprzęt i prace montażowe, a charakterystyczne odbłyśniki przewidziano do zachowania oraz wyczyszczenia.

Mniej prądu oznacza mniejsze obciążenie klimatu

O tym, ile energii uda się zaoszczędzić, decyduje między innymi technologia zastępowanych lamp, moc nowych urządzeń i czas ich pracy. Znaczenie ma również to, jak skutecznie oprawa kieruje światło na powierzchnię, którą trzeba oświetlić. Potencjalna różnica w zużyciu prądu jest duża, co podkreśla Bartłomiej Derski, wydawca WysokieNapiecie.pl, zajmujący się rynkiem energii.

Wymiana starszych opraw na LED pozwala często zmniejszyć zużycie prądu o 30–60%, w zależności od stosowanej wcześniej technologii oświetleniowej.

- wyjaśnia Bartłomiej Derski w odpowiedzi dla naszej redakcji.

To przedział opisujący możliwości modernizacji, nie pomiar oszczędności Włocławka. Pokazuje jednak, dlaczego samorządy inwestują w tę technologię.

Gdy oprawy pobierają mniej energii, maleje zapotrzebowanie na jej produkcję, a wraz z nim można ograniczać emisje gazów cieplarnianych z energetyki. W Polsce, gdzie część prądu nadal powstaje ze spalania węgla, ma to konkretne znaczenie.

Skalę tej zależności pomaga zrozumieć wskaźnik Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami. Według danych za 2024 rok jednej megawatogodzinie energii elektrycznej u odbiorcy końcowego odpowiadało średnio 553 kg dwutlenku węgla. Megawatogodzina to 1000 kilowatogodzin, czyli jednostek znanych z rachunków za prąd.

Oszczędzenie takiej ilości energii odpowiada więc około pół tony CO₂ w przeliczeniu według tej średniej.

Derski zwraca uwagę, że oszczędzanie energii ma szczególne znaczenie podczas zimowych wieczorów, gdy latarnie pracują, a po zmroku fotowoltaika nie produkuje prądu. Ograniczenie zapotrzebowania w takich godzinach może zmniejszać potrzebę produkcji energii ze źródeł kopalnych.

Oszczędzać można również przez sterowanie

Wymiana opraw daje też możliwość dokładniejszego zarządzania światłem. Jego poziom można dostosowywać do warunków i potrzeb danego miejsca, zachowując wymagane parametry oświetlenia. Przykład tego, jak duże znaczenie może mieć sterowanie, pokazują Siedlce.

W kwietniowym komunikacie tamtejszy urząd przytoczył wyniki audytu modernizacji miejskiego oświetlenia. Porównano w nim przewidywane zużycie energii po wymianie opraw oraz w wariancie z dodatkową redukcją mocy w godzinach nocnych.

Z kolei Żyrardów we wrześniu poinformował o zakończeniu wymiany 2749 opraw na LED i wdrożeniu systemu sterowania. Ma on umożliwiać między innymi regulowanie natężenia światła oraz szybsze wykrywanie awarii.

Włocławek również posiada system zarządzania oświetleniem ulicznym. Jak przekazał naszej redakcji Urząd Miasta, obejmuje on infrastrukturę oświetleniową należącą do miasta.

Dłuższe życie opraw to mniej wymian

Korzyści środowiskowe mogą wykraczać poza sam rachunek za energię. Każda nowa oprawa wymaga materiałów, produkcji, transportu i montażu, a zużyty sprzęt trzeba zagospodarować. Dlatego znaczenie ma również to, jak długo urządzenie może pracować i czy da się je naprawić.

Dłuższa eksploatacja oznacza rzadszą wymianę sprzętu, a więc potencjalnie mniejszy ślad węglowy związany z produkcją, transportem i montażem kolejnych urządzeń

- wskazuje Bartłomiej Derski.

Ekspert zaznacza, że deklarowana trwałość LED-ów nie jest gwarancją bezawaryjnej pracy przez cały podany okres. Może oznaczać czas, po którym ilość emitowanego światła spadnie do określonego poziomu, a słabszym elementem urządzenia bywa zasilacz.

Dlatego przy zakupie liczą się także jakość elektroniki i możliwość wymiany podzespołów bez wyrzucania całej oprawy.

Na Bulwarach dokumentacja przewidywała wykorzystanie istniejących słupów i zachowanie odbłyśników, które są charakterystycznym elementem tej przestrzeni. Nowe źródło światła nie wymagało więc projektowania całego oświetlenia od początku.

Skąd energia do włocławskich latarni?

Obok zużycia prądu znaczenie ma także sposób jego wytwarzania. W zamówieniu dotyczącym dostaw energii na potrzeby włocławskiego oświetlenia drogowego w okresie od 1 lipca 2026 do 30 czerwca 2029 roku zapisano wymóg minimum 50% energii ze źródeł odnawialnych.

Są to źródła wykorzystujące między innymi wiatr, słońce czy wodę, określane skrótem OZE. Pochodzenie odpowiedniej ilości energii dostawca ma dokumentować gwarancjami pochodzenia.

Gwarancje pochodzenia potwierdzają, że określona ilość energii została wytworzona ze źródeł odnawialnych. Nie oznaczają one jednak fizycznego dostarczania odnawialnego prądu do konkretnych latarni w konkretnej godzinie

- tłumaczy Bartłomiej Derski.

Prąd płynie wspólną siecią, do której energię wprowadzają różne elektrownie. Dokument pochodzenia nie oznacza zatem osobnego połączenia włocławskiej latarni z farmą wiatrową lub słoneczną.

Według Derskiego popyt na gwarancje może wspierać rozwój OZE, ale jego bezpośredniego efektu klimatycznego nie należy przeceniać. Zapisane w zamówieniu minimum 50% jest wymaganiem wobec dostawcy; samo w sobie nie stanowi jeszcze potwierdzenia wykonania i rozliczenia tego obowiązku.

Dobre światło trafia tam, gdzie jest potrzebne

Oszczędzanie energii powinno iść w parze z zapewnieniem mieszkańcom odpowiednich warunków po zmroku. Dobre oświetlenie pomaga zobaczyć przeszkodę i drugiego człowieka, a przy tym ogranicza np. świecenie w okna. Nad Wisłą znaczenie ma również ilość światła trafiającego poza promenadę.

Pan Marcin podczas swoich przejazdów zwraca uwagę przede wszystkim na barwę światła i widoczność nawierzchni. Nowe oświetlenie na trasach, z których korzysta, ocenia jako wyraźniejsze, a jednocześnie nie odczuwa, żeby raziło go w oczy. Pozytywnie wypowiada się również o Bulwarach, gdzie regularnie bywa po zmroku.

Generalnie fajnie się tam teraz spaceruje i jeździ rowerem. Widać całą promenadę i brzeg Wisły, więc człowiek czuje się po prostu bezpieczniej

- mówi.

Moim zdaniem to, co tam zrobili z oświetleniem, wyszło bardzo dobrze. Fajnie, że zostawili te stare klosze, bo wyglądają klimatycznie

- dodaje.

Międzynarodowa Komisja Oświetleniowa, znana pod skrótem CIE, wskazuje na znaczenie właściwego projektu, uwzględnienia potrzeb danego miejsca i dostosowywania oświetlenia do różnych pór. Pozwala to łączyć korzyści z widoczności po zmroku z ograniczaniem uciążliwości dla ludzi i przyrody.

Sama wymiana źródła światła nie zastępuje dobrego projektu: liczą się również kierunek świecenia, jego intensywność i czas pracy. Dla oszczędności energii ważne jest więc, by światło docierało tam, gdzie jest potrzebne, w odpowiedniej ilości.

Co zyskują Włocławianie?

Mniejsze zużycie energii daje szansę na niższe koszty funkcjonowania miasta, a trwały sprzęt może ograniczać wydatki na naprawy i wymiany. Wysokość końcowego rachunku zależy jednak także od cen energii, dystrybucji i opłat stałych, na co zwraca uwagę Najwyższa Izba Kontroli w poradniku dotyczącym oświetlenia drogowego.

Procent oszczędzonego prądu nie musi więc oznaczać identycznego spadku wydatków.

Dla mieszkańca koszty działania latarni często pozostają niezauważalne. Pan Marcin przyznaje, że wcześniej nie zastanawiał się nad tym, ile prądu zużywa oświetlenie ulic.

Nigdy wcześniej o tym nie myślałem, po prostu człowiek widział, że świeci. Ale jak się zastanowić, ile latarni pali się całą noc w całym mieście, to koszty muszą być duże

- zauważa.

W wymianie lamp widzi sens właśnie ze względu na możliwość ograniczenia zużycia energii, rachunków oraz obciążenia środowiska. Skalę tych korzyści trzeba jednak określać na podstawie pomiarów.

W przypadku Włocławka znamy udział LED-ów w miejskim majątku oraz między innymi zakres wymiany na Bulwarach. Nie dysponujemy natomiast porównywalnym bilansem zużycia energii przed modernizacją i po niej, który pozwoliłby podać roczne oszczędności miasta w złotych oraz tonach CO₂.

Włocławskie latarnie pokazują jednak, jak działanie na rzecz klimatu może łączyć się z codzienną potrzebą mieszkańców. Odpowiednio dobrane i sterowane oprawy pozwalają ograniczać energię potrzebną do oświetlenia drogi do domu czy wieczornej trasy rowerowej. Dla osób takich jak pan Marcin efektem jest lepsza widoczność. Dla klimatu znaczenie ma mniejsze zapotrzebowanie na prąd i możliwość ograniczenia emisji związanych z jego wytwarzaniem.