Kadr z podcastu „Mamy Czas na Zdrowie”, promującego profilaktykę nowotworową w ramach kampanii „Wyprzedzić Raka”, wspieranej przez Fundację LPP i markę Sinsay. Fot. Fundacja LPP
Wiemy, że badania profilaktyczne są ważne. Wiemy też, że wcześnie wykryta choroba daje większe szanse na skuteczne leczenie. A jednak często odkładamy wizytę u lekarza. Bo nie mamy czasu, bo się boimy, bo przecież nic nas nie boli. Październik, miesiąc świadomości raka piersi, to dobry moment, żeby zrobić coś dla siebie. O tym, jak przełamać strach i zacząć regularnie się badać, przypomina kampania „Wyprzedzić Raka”, której działania edukacyjne wspiera Fundacja LPP.
W październiku o raku piersi mówi się szczególnie dużo. Widzimy różowe wstążki, kampanie społeczne, plakaty i przypomnienia o profilaktyce. Znamy hasła zachęcające do badań i coraz częściej zdajemy sobie sprawę, że nowotwór może dotknąć także nas lub kogoś z naszych bliskich.
Jest jednak pewien problem. Wiedza o tym, że warto się badać, nie zawsze oznacza, że rzeczywiście to robimy. Łatwiej przeczytać kolejny artykuł o profilaktyce niż umówić wizytę, na którą od dawna nie możemy znaleźć czasu.
O potrzebie zmiany takiego podejścia mówi Patrycja Zbytniewska, prezeska Fundacji LPP, która wspiera działania edukacyjne ogólnopolskiej kampanii „Wyprzedzić Raka”.
O profilaktyce nowotworowej nie możemy przypominać sobie tylko raz w roku. Wciąż zbyt wiele osób odkłada badania z obawy przed diagnozą, braku czasu czy przekonania, że choroba ich nie dotyczy. Dlatego tak ważna jest systematyczna edukacja, która nie straszy, ale oswaja temat nowotworów i pokazuje, że troska o zdrowie zaczyna się od prostych, konkretnych działań. Właśnie takie podejście wspieramy jako Fundacja LPP, angażując się w kampanię Wyprzedzić Raka
- podkreśla Patrycja Zbytniewska.
To ważne przypomnienie, bo profilaktyka nie powinna kończyć się na październikowych akcjach. Zdrowiem warto zajmować się przez cały rok, również wtedy, gdy nic nam nie dolega.
Nowotwory złośliwe są drugą najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów odpowiadają za około jedną czwartą wszystkich zgonów. Oznacza to, że choroby nowotworowe dotykają nie tylko samych pacjentów, ale również tysiące rodzin, które muszą mierzyć się z diagnozą i leczeniem swoich bliskich.
Tymczasem bezpłatne badania przesiewowe, które pomagają wykrywać niektóre nowotwory na wczesnym etapie, wciąż nie są wykorzystywane tak często, jak powinny. Dane Ministerstwa Zdrowia przywoływane w materiałach kampanii wskazują, że w zależności od programu korzystało z nich zaledwie od około 13 do 32 procent osób uprawnionych.
Dlaczego ma to znaczenie? Ponieważ wczesne wykrycie choroby często daje większe możliwości skutecznego leczenia. Zmiany nowotworowe mogą rozwijać się przez pewien czas bez wyraźnych objawów. Człowiek czuje się dobrze, normalnie pracuje, spotyka ze znajomymi, planuje wakacje. Nie ma powodu, żeby podejrzewać, że coś jest nie tak.
Właśnie dlatego wykonuje się badania przesiewowe. Nie po to, żeby szukać choroby na siłę, lecz aby dostrzec ewentualne nieprawidłowości, zanim pojawią się dolegliwości.
Powodów odkładania badań jest wiele. Jedni nie mają czasu, inni nie wiedzą, gdzie się zapisać. Są też osoby, które doskonale wiedzą, co powinny zrobić, ale powstrzymuje je strach.
Lęk przed diagnozą potrafi być silniejszy niż świadomość, że badanie jest potrzebne. Pojawiają się myśli: „A jeśli coś wykryją?”, „Co będzie z moją rodziną?”, „Lepiej nie wiedzieć”.
To zrozumiałe obawy. Problem w tym, że unikanie badań nie sprawia, że ewentualna choroba znika. Może jedynie opóźnić moment jej rozpoznania.
Do tego dochodzi codzienność. Praca, dzieci, zakupy, opieka nad rodzicami, kolejne obowiązki. Wiele kobiet potrafi doskonale pamiętać o wizytach lekarskich swoich bliskich, a własne badania przesuwa na później. Najpierw za tydzień, potem za miesiąc, aż w końcu mija kolejny rok.
Niektórzy rezygnują z profilaktyki również dlatego, że czują się zdrowo. Tymczasem brak bólu czy innych objawów nie daje pewności, że wszystko jest w porządku.
Warto przy tym pamiętać, że nie każda nieprawidłowość wykryta podczas badania oznacza nowotwór. Część zmian okazuje się łagodna, a niejednoznaczny wynik wymaga po prostu dodatkowego sprawdzenia.
O nowotworach trudno mówić bez emocji. Nie trzeba jednak budować przekazu wyłącznie na strachu, żeby zachęcać do profilaktyki.
Dużo bardziej pomocne może być pokazanie konkretów: kto powinien się badać, gdzie można wykonać badanie, czy jest ono bezpłatne i jak się na nie zapisać.
Ważna jest także rola najbliższych. Kiedy mama, siostra, żona czy przyjaciółka od dawna odkłada mammografię, zamiast straszyć ją konsekwencjami, można po prostu zapytać, czy potrzebuje pomocy w znalezieniu terminu.
Czasem wystarczy wspólnie sprawdzić dostępne placówki albo zaproponować podwiezienie na badanie. Wsparcie nie musi oznaczać przekonywania na siłę. Powinno dawać poczucie, że z trudnymi decyzjami nie trzeba zostawać samemu.
Profilaktyka nie musi być skomplikowana. Najłatwiej potraktować ją jako część zwykłego dbania o siebie, podobnie jak kontrolę wzroku czy wizytę u dentysty.
Pierwszy krok to sprawdzenie, jakie badania są zalecane w naszym wieku i przy naszym stanie zdrowia. Innych badań może potrzebować osoba młoda, innych kobieta po 50. roku życia, a jeszcze innych ktoś, u kogo w rodzinie występowały choroby nowotworowe.
Drugi krok to zapisanie się na badanie. Najlepiej od razu wybrać konkretny termin, zamiast obiecywać sobie, że zajmiemy się tym w wolnej chwili.
Trzeci krok to regularność. Jednorazowe badanie jest ważne, ale wiele programów profilaktycznych wymaga powtarzania kontroli w określonych odstępach czasu.
Dobrym przykładem jest mammografia. W Polsce kobiety w wieku od 45 do 74 lat mogą korzystać z bezpłatnego programu profilaktyki raka piersi. Zasadniczo badanie wykonuje się co dwa lata, a w określonych sytuacjach po leczeniu raka piersi - częściej.
Do udziału w programie nie potrzeba skierowania. Na mammografię można zapisać się przez Internetowe Konto Pacjenta, aplikację mojeIKP lub bezpośrednio w placówce realizującej program NFZ. Badania są dostępne również w mammobusach, które odwiedzają różne miejscowości, w tym Włocławek.
Warto także poznawać własne ciało i zwracać uwagę na niepokojące zmiany w piersiach. Samobadanie może pomóc je zauważyć, ale nie zastępuje mammografii ani konsultacji lekarskiej. Jeśli pojawi się guzek, zmiana kształtu piersi, wydzielina z brodawki lub inny niepokojący objaw, nie należy czekać na termin rutynowego badania przesiewowego. Trzeba skontaktować się z lekarzem.
A co z kobietami młodszymi niż 45 lat? One również powinny dbać o zdrowie piersi, a dobór ewentualnych badań omówić z lekarzem, szczególnie gdy występują objawy lub obciążenia rodzinne.
W internecie nie brakuje porad dotyczących zdrowia. Problem w tym, że obok rzetelnych informacji pojawiają się również niesprawdzone metody, niepotrzebne ostrzeżenia i treści, które zamiast pomagać, mogą wprowadzać w błąd.
Dlatego warto korzystać ze sprawdzonych źródeł, takich jak serwis pacjent.gov.pl, informacje Narodowego Funduszu Zdrowia czy materiały przygotowywane przez specjalistów zajmujących się profilaktyką nowotworową.
Na takim podejściu opiera się ogólnopolska kampania społeczno-edukacyjna „Wyprzedzić Raka”, prowadzona przez Stowarzyszenie Wyprzedzić Raka z inicjatywy onkologa prof. Wojciecha Rogowskiego. Jej działania edukacyjne wspiera między innymi Fundacja LPP.
Celem kampanii jest nie tylko przypominanie o zagrożeniu chorobami nowotworowymi, ale przede wszystkim pomaganie ludziom w podejmowaniu konkretnych działań.
Na stronie wyprzedzicraka.pl dostępne są narzędzia, dzięki którym można łatwiej odnaleźć się w temacie profilaktyki. Interaktywna mapa ciała pomaga zapoznać się z informacjami dotyczącymi poszczególnych obszarów zdrowia, wyszukiwarka „Gdzie się zbadać?” ułatwia szukanie placówek, a baza „ABC Profilaktyki” wyjaśnia najważniejsze zagadnienia związane z badaniami i zapobieganiem nowotworom.
W ramach działań edukacyjnych powstał również podcast „Mamy Czas na Zdrowie”, który porusza między innymi temat lęku przed diagnozą, znaczenia badań i wspierania bliskich mierzących się z chorobą.
To inny sposób rozmawiania o zdrowiu - spokojnie, bez niepotrzebnego straszenia i z uwzględnieniem emocji, które towarzyszą wielu osobom przed badaniami.
::addons{"type":"youtube","url":"https://www.youtube.com/watch?v=AlO966j9ckY&list=PLEizC-5K9hgg&index=3"}
Właśnie dlatego Fundacja LPP angażuje się w tę inicjatywę. Stała edukacja ma pomagać w przełamywaniu obaw i pokazywać, że troska o własne zdrowie nie wymaga wielkich deklaracji. Najważniejsze są konkretne działania.
Różowy Październik kiedyś się skończy. Znikną okolicznościowe plakaty i kampanie, a temat raka piersi przestanie być tak widoczny. Nie oznacza to jednak, że profilaktyka staje się mniej ważna.
Nie musimy zmieniać całego życia w jeden dzień. Możemy zacząć od jednej rzeczy: sprawdzić, kiedy ostatnio byliśmy na badaniach, dowiedzieć się, jakie kontrole są dla nas zalecane, i umówić termin.
Bo najlepszym sposobem na wykorzystanie Różowego Października nie jest samo przypięcie różowej wstążki. Jest nim zrobienie czegoś dobrego dla własnego zdrowia.
