Przez kilka miesięcy w Muzeum Etnograficznym trwała cicha, precyzyjna praca. Efekt? Haft kujawski nie zginie - wiedza trafiła do kolejnego pokolenia.

Haft kujawski to jedna z tych tradycji, które z roku na rok stają się coraz rzadsze. Jeśli nie ma komu przekazać wiedzy - po prostu znikają. We Włocławku udało się temu zapobiec.

Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej zakończyło właśnie kilkumiesięczny projekt, którego celem było ocalenie tej dziedziny rękodzieła i przekazanie jej kolejnemu pokoleniu.

Projekt realizowany był od kwietnia do grudnia 2025 roku pod nazwą „Haft kujawski – utrwalmy, ocalmy wraz z twórczynią ludową Krystyną Zagrabską”.

Został dofinansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ze środków Funduszu Promocji Kultury w ramach programu „Mistrz tradycji 2025”.

::addons{"type":"youtube","url":"https://www.youtube.com/watch?v=maUQ6f2fGZs"}

Wiedza przekazywana z rąk do rąk

To nie była pierwsza taka inicjatywa. Projekt stanowił kontynuację działań rozpoczętych już w 2021 roku, kiedy muzeum zwróciło uwagę na fakt, że haft kujawski, mimo swojej wartości, realnie zagrożony jest zapomnieniem.

Najważniejszym elementem obecnej edycji były warsztaty prowadzone przez Krystynę Zagrabską – hafciarkę z ponad 40-letnim doświadczeniem, członkinię Stowarzyszenia Twórców Ludowych (oddział Włocławek), uczennicę Reginy Majchrzak i Ireny Najdek, uznawaną za mistrzynię w tej dziedzinie.

Od kwietnia do listopada 2025 roku w Muzeum Etnograficznym we Włocławku odbyło się 28 spotkań warsztatowych, co przełożyło się na ponad 140 godzin nauki.

Mała grupa, duża odpowiedzialność

W warsztatach uczestniczyło sześć osób – mieszkańców Kujaw, m.in. z Włocławka, Brześcia Kujawskiego, Ciechocinka i Witowa. Część z nich brała udział już w poprzednim projekcie, pozostali mieli podstawowe doświadczenie w hafcie. To nie był kurs dla początkujących, lecz pogłębiona nauka rzemiosła, oparta na bezpośrednim przekazie wiedzy.

Uczestnicy uczyli się nie tylko samych ściegów, ale też pracy z materiałem: doboru tkanin i nici, przygotowania wzoru, kalkowania, krochmalenia oraz wykańczania haftu. Poznawali i utrwalali tradycyjne ściegi kujawskie, takie jak m.in. sznureczek, kładziony, atłasek na podkładzie, dziergany, dziureczki, snutki czy charakterystyczną „Janinę”. Motywy – róże, liście dębu, chabry i kłosy – przenoszone były na serwetki i elementy bielizny stołowej.

Prace finałowe inspirowane zabytkami

Latem uczestnicy przeszli do najważniejszego etapu - przygotowania prac finałowych. Każdy z nich samodzielnie zaprojektował haft na wybranym elemencie tradycyjnego kobiecego stroju kujawskiego. Inspiracją były oryginalne zabytki ze zbiorów muzeum: czepce, kryzy, kołnierzyki, halki i fartuchy.

Do końca listopada powstały m.in. dwa czepce, kryza, halka piekielnica oraz dwa fartuchy. Swoją pracę wykonała także mistrzyni, a dodatkowe elementy przygotowali – zainspirowani projektem - również organizatorzy.

Finał i konkretne efekty

Zwieńczeniem projektu był grudniowy finał. Wydano kalendarz na 2026 rok z pracami uczestników i ich mistrzyni, przygotowano internetową wystawę haftów oraz zorganizowano uroczyste zakończenie.

Wyhaftowane elementy tradycyjnych strojów kujawskich nie trafią do magazynów. Będą wykorzystywane przez muzealnych edukatorów podczas zajęć, warsztatów i spotkań poświęconych kulturze ludowej.

To jeden z tych projektów, których efektów nie mierzy się liczbą wydarzeń, ale tym, czy wiedza przetrwa. W tym przypadku trafiła do kolejnych rąk - a to dla haftu kujawskiego sprawa kluczowa.