Opłata planistyczna, inaczej nazywana rentą planistyczną, bywa często mylona z opłatą adiacencką. Według Ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r., opłata adiacencka dotyczy wzrostu wartości nieruchomości w wyniku budowy infrastruktury technicznej, scalenia, czy podziału nieruchomości. Natomiast opłata planistyczna, określona w Ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 27 marca 2003 r., związana jest bezpośrednio ze wzrostem wartości nieruchomości spowodowanym przez uchwalenie lub zmianę miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Opłatę tę pobiera się jednorazowo, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości dokonuje jej zbycia.
Wysokość opłaty planistycznej jest ograniczona do maksymalnie 30% wzrostu wartości nieruchomości (zgodnie z orzecznictwem musi być wyższa od 0%). Decyzja ustalająca wysokość daniny jest wydawana przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta na podstawie wyceny rzeczoznawcy majątkowego, która oszacowuje wartość nieruchomości przed i po zmianie planu.
Nie pobiera się opłaty planistycznej, jeśli zbycie nieruchomości ma miejsce po upływie 5 lat od momentu, kiedy zmiana planu stała się obowiązująca. Dodatkowo, nie dotyczy ona nieodpłatnego przeniesienia nieruchomości rolnych (gospodarstwa) na następców, chyba że nastąpi ich zbycie w ciągu 5 lat od wejścia w życie planu. Istnieją także orzeczenia, zgodnie z którymi renty nie nalicza się w przypadkach darowizny nieruchomości dla osób bliskich i zbycia bez korzyści majątkowej, np. w formie zamiany na nieruchomość o takiej samej wartości.
W razie niezgody co do wysokości ustalonej opłaty, strona ma prawo odwołać się do samorządowego kolegium odwoławczego, a następnie do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego i ewentualnie, w ostateczności, do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odwoływanie się od renty ma sens, kiedy jej wysokość została zawyżona.
