Zaczynała w niewielkiej sali przy ul. Kościuszki, dziś trudno wyobrazić sobie bez niej kulturalną mapę Włocławka. Galeria Sztuki Współczesnej świętuje 50-lecie działalności. Przez pół wieku prezentowała uznanych artystów, zgromadziła blisko 700 dzieł i pomagała kolejnym pokoleniom włocławian odkrywać, że sztuka nie jest zarezerwowana wyłącznie dla znawców.
Historia Galerii Sztuki Współczesnej to nie tylko daty, wystawy i nazwiska artystów. To także tysiące spotkań, rozmów i pierwszych prób twórczych. Dla jednych Galeria była miejscem kontaktu z dziełami najważniejszych polskich twórców, dla innych salą warsztatową, w której po raz pierwszy mogli chwycić za pędzel, ołówek lub dłuto.
W 2026 roku instytucja obchodzi jubileusz 50-lecia działalności. To dobry moment, by zajrzeć do jej historii i przypomnieć, jak przez pięć dekad zmieniała się razem z Włocławkiem.
W czerwcu 1976 roku decyzją wojewody włocławskiego powołano Biuro Wystaw Artystycznych – Salon Sztuki Współczesnej we Włocławku. Była to jedyna placówka tego typu w mieście, a obszarem jej działania zostało całe ówczesne województwo włocławskie.
Pierwszą dyrektorką instytucji została Janina Twardy, artystka związana z Grupą Kujawską. BWA rozpoczęło działalność w wyremontowanej świetlicy Zakładów Mechanicznych URSUS przy ul. Kościuszki 2.
Na pierwszą wystawę mieszkańcy musieli poczekać nieco ponad rok. 21 lipca 1977 roku otwarto prezentację malarstwa Benona Liberskiego, przygotowaną we współpracy z Biurem Wystaw Artystycznych w Łodzi. Był to początek działalności wystawienniczej, która przez kolejne dekady sprowadzała do Włocławka artystów reprezentujących różne pokolenia, techniki i spojrzenia na rzeczywistość.
Przy ul. Kościuszki instytucja działała do 1989 roku. Rok później przeniosła się do przestronniejszej siedziby przy ul. Miedzianej 2/4, gdzie znajduje się do dziś.
Zmieniała się również jej nazwa. W 1992 roku BWA zostało przekształcone w Państwową Galerię Sztuki Współczesnej. Cztery lata później instytucja przeszła pod administrację miasta i otrzymała obecną nazwę – Galeria Sztuki Współczesnej we Włocławku.
Od początku jednym z najważniejszych zadań Galerii było prezentowanie i popularyzowanie współczesnych sztuk plastycznych. Włocławianie mogli oglądać tu prace artystów, których twórczość na stałe zapisała się w historii polskiej kultury.
W Galerii prezentowano dzieła takich twórców jak Zdzisław Beksiński, Jerzy Duda-Gracz, Władysław Hasior, Jerzy Nowosielski, Zofia Rydet, Edward Hartwig, Józef Wilkoń, Andrzej Strumiłło, Bronisław Chromy, Franciszek Maśluszczak, Jan Sawka, Olga Siemaszko czy Gustaw Zemła.
Za każdym z tych nazwisk kryła się inna opowieść i odmienny język artystyczny. Malarstwo, rzeźba, fotografia, grafika i ceramika pozwalały odbiorcom przyglądać się światu z różnych perspektyw. Wystawy nie miały być jedynie prezentacją gotowych dzieł. Miały prowokować do rozmowy, zadawania pytań i samodzielnego poszukiwania znaczeń.
Pierwszym dziełem oficjalnie wpisanym do księgi inwentarzowej była rzeźba Antoniego Bisagi zatytułowana „Warszawska jesień”. Stało się to w listopadzie 1976 roku.
Przez kolejnych 50 lat zbiory Galerii systematycznie się powiększały. Dziś kolekcja liczy blisko 700 obiektów, z czego ponad 300 stanowią obrazy. Ważną częścią zbiorów jest także ceramika. Towarzyszą jej grafiki, rysunki, kolaże, fotografie, tkaniny i rzeźby.
Szczególne miejsce zajmują dzieła twórców związanych z Włocławkiem i regionem. W kolekcji licznie reprezentowane są prace Jana Baczyńskiego, Grzegorza Bieniasa, Antoniego Bisagi, Marii Brodzińskiej, Letosławy Charaszkiewicz, Aleksandry Domanowskiej, Romana Galińskiego, Pawła Lewandowskiego-Palle, Aldony Ołdyńskiej, Mirosława Piotrowskiego, Marii Pokorskiej, Barbary Skrzypacz, Zdzisława Szmidta, Janiny Twardy, Małgorzaty Waliszewskiej-Kaniewskiej oraz Marii Wąsowskiej.
Dzieła trafiały do zbiorów poprzez zakupy i darowizny artystów. Kolekcję wzbogaciły również prace powstałe podczas plenerów artystycznych „Konteksty kulturowe”, organizowanych w Ciechocinku w latach 80., oraz nagrodzone realizacje z konkursów „Akwarela znad Wisły” i „Grafika znad Wisły”.
Od 2024 roku nowe dzieła pojawiają się w zbiorach także dzięki rezydencjom artystycznym inspirowanym Włocławkiem, jego historią, przestrzenią i mieszkańcami.
Włocławska Galeria od początku miała nie tylko pokazywać sztukę, ale również pomagać ją rozumieć i zachęcać do samodzielnego tworzenia. Edukacja artystyczna została wpisana do jej podstawowych zadań już w pierwszym statucie z 1976 roku.
Przez pierwszą dekadę za działania oświatowe odpowiadała Ewa Kozłowska. W 1986 roku stanowisko edukatorki objęła Małgorzata Jabłońska, która wykonywała tę pracę przez kolejnych 40 lat.
Przeprowadzka do siedziby przy ul. Miedzianej pozwoliła rozwinąć działalność na znacznie większą skalę. Powstała obszerna sala warsztatowa, w której mogły odbywać się lekcje, zajęcia twórcze i spotkania z uczestnikami w różnym wieku.
Dziś wystawom nadal towarzyszą warsztaty pozwalające poznać materiały i techniki wykorzystywane przez współczesnych artystów. Galeria organizuje konkursy plastyczne, zajęcia dla grup szkolnych i przedszkolnych oraz spotkania adresowane do dorosłych.
Stałym elementem programu są także rodzinne warsztaty twórcze. Comiesięczne, weekendowe spotkania łączą dzieci, rodziców i dziadków przy wspólnej pracy. Nie chodzi wyłącznie o stworzenie rysunku czy przestrzennej kompozycji. Równie ważne są czas spędzony razem, rozmowa i możliwość poznawania siebie z zupełnie innej strony.
Od 2006 roku Galeria realizuje również projekt „Sztuka zamiast…”. Jesienny cykl warsztatów łączy działania artystyczne z profilaktyką uzależnień. Uczestnicy mogą rozwijać swoje zainteresowania, poznawać własne możliwości i twórczo wykorzystywać wolny czas.
Ważną częścią działalności instytucji jest pracownia plastyczna. Każdego roku, od października do maja, jej uczestnicy uczą się rysunku i malarstwa, rozwijają wyobraźnię oraz poznają podstawy warsztatu artystycznego.
Najmłodsi tworzą przede wszystkim z wyobraźni i poprzez plastyczną zabawę. Młodzież oraz dorośli pracują nad studium martwej natury i modela. Część uczestników przygotowuje teczki potrzebne podczas egzaminów do szkół plastycznych i akademii sztuk pięknych. Inni przychodzą po prostu po to, by rozwijać pasję, odpocząć od codziennych obowiązków i spotkać osoby o podobnych zainteresowaniach.
Z pracownią przez wiele lat związany jest artysta plastyk Krzysztof Walczewski. Jak podkreśla, to miejsce pozwala zdobywać umiejętności i wiedzę o sztuce, ale równie ważne są relacje powstające między uczestnikami. Niejednokrotnie pozostają one na znacznie dłużej niż pojedynczy sezon zajęć.
Każdy rok pracy kończy wystawa prezentująca dzieła uczestników. Dla wielu osób jest to pierwsza okazja, by zobaczyć własną pracę w prawdziwej przestrzeni wystawienniczej.
Jednym z najnowszych rozdziałów działalności Galerii są rezydencje artystyczne. Program kierowany jest do twórców z całej Polski, którzy podczas pobytu we Włocławku przyglądają się miastu, jego historii, architekturze, dziedzictwu kulturowemu i współczesnym problemom społecznym.
Artyści nie pracują w oderwaniu od lokalnej rzeczywistości. Nawiązują kontakty z mieszkańcami, poznają miasto i szukają tematów, które później przekształcają w dzieła, działania artystyczne, spektakle, koncerty lub prezentacje.
Każda rezydencja kończy się publicznym pokazem efektów pracy. Dotychczas Galeria zrealizowała osiem takich pobytów. Powstałe podczas nich dzieła stają się współczesnym zapisem Włocławka – widzianego oczami osób przyjeżdżających z zewnątrz, ale tworzących w bezpośrednim kontakcie z miastem.
W ciągu 50 lat zmieniły się siedziba, nazwa instytucji, sposoby prezentowania dzieł i narzędzia wykorzystywane przez artystów. Niezmienna pozostała potrzeba spotkania człowieka ze sztuką.
Galeria Sztuki Współczesnej jest miejscem, w którym można obejrzeć wystawę uznanego twórcy, poznać lokalnych artystów, wziąć udział w warsztatach, przygotować się do egzaminów artystycznych albo po prostu spędzić czas wśród obrazów, rzeźb i fotografii.
Jubileusz 50-lecia nie zamyka tej historii. Pokazuje, jak wiele może wydarzyć się wokół sztuki, jeśli przez kolejne dekady pozostaje ona blisko miasta i jego mieszkańców.
