Jakie są konsekwencje prowadzenia fermy bez wymaganej decyzji środowiskowej i pozwolenia zintegrowanego?

Prowadzenie fermy wiąże się z licznymi obowiązkami wynikającymi z przepisów ochrony środowiska. Brak wymaganych dokumentów może wywołać skutki znacznie poważniejsze niż sama kontrola urzędowa. W grę wchodzi wstrzymanie produkcji, drastyczne obciążenia finansowe, a nawet odpowiedzialność karna osób zarządzających gospodarstwem. Zastanawiasz się, jakie ryzyko wiąże się z rozpoczęciem lub prowadzeniem działalności bez wymaganych pozwoleń? Sprawdź najważniejsze informacje i oceń swoją sytuację, zanim pojawią się konsekwencje.

Wstrzymanie działalności fermy

Prowadzenie instalacji wymagającej pozwolenia zintegrowanego bez jego uzyskania prowadzi do natychmiastowych i dotkliwych skutków administracyjnych. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (WIOŚ) nie podejmuje w takiej sytuacji uznaniowych działań. Przepisy nakładają na niego ustawowy obowiązek wydania decyzji nakazującej wstrzymanie użytkowania instalacji. Oznacza to, że dalsza eksploatacja fermy w dotychczasowym zakresie staje się nielegalna.

Termin wstrzymania działalności wskazuje organ kontrolny w wydanej decyzji. Uwzględnia on konieczność bezpiecznego zakończenia trwającego cyklu hodowlanego, aby nie narazić zwierząt na zagrożenie dobrostanu lub śmierć. W praktyce oznacza to, że właściciel może dokończyć obecny rzut, ale nie ma prawa wprowadzać nowych sztuk do obiektów fermy. Co ważne, samo uzyskanie brakującego pozwolenia w trakcie blokady nie oznacza automatycznego powrotu do produkcji. Wznowienie działalności wymaga przeprowadzenia odrębnego postępowania administracyjnego i formalnego uchylenia wcześniejszego nakazu wstrzymania.

Kary finansowe i opłaty podwyższone

Brak wymaganych dokumentów środowiskowych generuje ogromne ryzyko finansowe, które potrafi doprowadzić gospodarstwo do bankructwa. Sankcje dzielą się na dwie główne kategorie:

• opłaty podwyższone za korzystanie ze środowiska – jeżeli instalacja o charakterze przemysłowym działa bez wymaganego pozwolenia zintegrowanego, stawki opłat za emisję gazów i pyłów do powietrza (wprowadzanych m.in. z systemów wentylacyjnych kurników czy chlewni) wzrastają o 500% za cały okres naruszenia przepisów. Naliczane wstecznie opłaty mogą osiągnąć astronomiczne kwoty.
• administracyjne kary pieniężne – za realizację przedsięwzięcia lub eksploatację instalacji bez wymaganej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (DŚU) grożą potężne kary nakładane przez WIOŚ. Ustawa przewiduje w takich przypadkach kary pieniężne w wysokości od 100 000 zł do nawet 20 000 000 zł. Ich ostateczna wysokość zależy od skali fermy oraz stopnia negatywnego wpływu na środowisko.

Sam fakt prowadzenia postępowania w sprawie uzyskania pozwolenia lub decyzji nie zwalnia z odpowiedzialności. Eksploatacja instalacji przed ostatecznym wydaniem i uprawomocnieniem się dokumentu nadal pozostaje rażącym naruszeniem prawa.

Odpowiedzialność karna i wykroczeniowa

Skutki naruszeń nie ograniczają się do kar finansowych dla firmy. Odpowiedzialność osobistą ponosi właściciel fermy albo osoby kierujące działalnością spółki. Prawo ochrony środowiska wprost klasyfikuje eksploatowanie instalacji bez wymaganego pozwolenia jako wykroczenie. Sąd może za ten czyn orzec karę aresztu, ograniczenia wolności albo wysoką grzywnę.

W określonych okolicznościach sprawa może przybrać charakter przestępstwa karnego. Jeżeli ferma bez pozwoleń doprowadzi do zanieczyszczenia środowiska w znacznych rozmiarach lub stworzy bezpośrednie ryzyko istotnego pogorszenia stanu wód, gleby lub powietrza, sprawcom grożą zarzuty z Kodeksu karnego (przestępstwa przeciwko środowisku). Dodatkowo surowe kary (w tym kara pozbawienia wolności) grożą za udaremnianie lub utrudnianie przeprowadzenia kontroli inspektorom WIOŚ.

Zarządzenia pokontrolne i decyzje dyscyplinujące

Po zakończeniu czynności kontrolnych WIOŚ wydaje zarządzenia pokontrolne, które wyznaczają właścicielowi fermy sztywne terminy na usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Równolegle organ może wszcząć odrębne postępowania decyzyjne.

Najczęściej działania inspekcji obejmują:

• nakaz usunięcia uchybień w zakresie gospodarki odpadami lub nawozami naturalnymi,
• zobowiązanie do wykonania zaległych pomiarów emisji,
• nakaz redukcji obsady zwierząt do poziomu legalnego (w drodze decyzji administracyjnej),
• wstrzymanie użytkowania obiektów wzniesionych lub eksploatowanych bez zgód środowiskowych.

Niewykonanie zarządzeń pokontrolnych lub decyzji skutkuje wszczęciem egzekucji administracyjnej, nakładaniem kolejnych grzywien w celu przymuszenia oraz obligatoryjnym skierowaniem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia do prokuratury lub policji.

Jak legalnie uzyskać decyzję środowiskową i pozwolenie zintegrowane?

Uzyskanie dokumentów wymaga przejścia przez skomplikowane i czasochłonne procedury administracyjne, które należy zaplanować z dużym wyprzedzeniem.

Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach (DŚU) – jest to pierwszy i niezwykle istotny etap. Uzyskuje się ją na etapie planowania inwestycji (przed pozwoleniem na budowę lub przed formalną zmianą sposobu użytkowania). Organ analizuje wpływ fermy na otoczenie. W przypadku dużych ferm (powyżej 40 000 stanowisk dla drobiu lub 2 000 dla świń powyżej 30 kg) konieczne jest sporządzenie wielostronicowego, eksperckiego Raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

Pozwolenie zintegrowane – to dokument o charakterze licencji na prowadzenie działalności, który weryfikuje m.in. spełnienie wymogów Najlepszych Dostępnych Technik (BAT). Wniosek musi szczegółowo opisywać parametry technologiczne fermy, systemy wentylacyjne, gospodarkę wodno-ściekową oraz sposoby ograniczania odoru i hałasu. Pozwolenia zintegrowane należy uzyskać przed rozpoczęciem faktycznej eksploatacji instalacji.